Redactioneel

Zondag, H.

63-64

NL

Hoopvol huilen: Over charismatische kruistheologie en de gave van tranen

Burger, H., & Scholte, W.

65-73

NL

Uitgangspunt in dit artikel is dat charismatische vernieuwing en recht doen aan de gebrokenheid van het leven elkaar niet uitsluiten, dit in tegenstelling tot sommige charismatische theologen die stellen dat God alle ziekte en lijden nu al wil genezen en oplossen voor hen die geloven. Vanuit een christelijk theologisch perspectief worden verschillende inzichten besproken die ingaan op het spanningsveld waar veel christenen mee te maken hebben, over deelhebben aan de opstanding van Christus maar tegelijk nog met lijden, pijn, ziekte en verdriet geconfronteerd te worden. Dit artikel laat zien dat juist de aanwezigheid van de Heilige Geest, die ons laat delen in Jezus Christus, het mogelijk maakt om lijden en gebrokenheid onder ogen te zien en tegelijk verwachtingsvol uit te zien naar wat God wil doen in ons leven. Het gaat in op verdriet en tranen als gave van de Geest, als een van de kenmerken van een charismatische kruistheologie. Ten slotte worden de psychologische en pastorale implicaties van deze benadering besproken.

charismatische kruistheologie, lijden, pastoraat, gaven van de Geest

Levenseindezorg en schelpzorg voor personen met een ernstige en persisterende psychiatrische aandoening: Een exploratief onderzoek naar goede zorg

Moureau, L.

74-82

NL

Dit doctoraatsonderzoek exploreert de complexe snijlijn tussen de geestelijke gezondheidszorg en zorg aan het levenseinde voor personen met een ernstige en persisterende psychiatrische aandoening (EPPA). Vanuit een multi-methods-benadering (literatuurstudie, interviews en casuïstiek) worden ethische, existentiële en organisatorische barrières in kaart gebracht. Zowel palliatieve zorg als het thema euthanasie komen aan bod. Hiernaast staat de introductie en operationalisering van het schelpzorgmodel (crustatieve zorg). Dit model integreert palliatieve principes in de psychiatrie door de focus te verschuiven van curatie naar levenskwaliteit en nabijheid. Het onderzoek biedt concrete handvatten, zoals een indicatorenset voor kwaliteitsbewaking, en pleit voor een zorg-ethisch kader waarin autonomie en beschermwaardigheid in balans blijven. Goede levenseindezorg voor deze kwetsbare groep vereist interdisciplinaire samenwerking, structurele brugfiguren en ruimte voor existentiële en ethische aspecten van zorg.

schelpzorg, levenseindezorg, ernstige persisterende psychiatrische aandoening, zorgethiek

Kinderspiritualiteit in de sociale pediatrie: Een kwalitatieve verkenning

De Vries, L., & Visser, A.

83-90

NL

In deze studie is onderzocht hoe spiritualiteit zich uit bij kinderen die onder behandeling zijn bij het sociaal-pediatrisch team van een academisch ziekenhuis. Deelnemers waren acht kinderen tussen 8 en 18 jaar, die in behandeling zijn bij het sociaal-pediatrisch team van het Beatrix Kinderziekenhuis. Door inzet van creatieve werkvormen, observatie en semigestructureerde interviews is gezocht naar verbale en nonverbale expressie van spiritualiteit. Spiritualiteit werd geuit op belichaamde, beeldende en vaak impliciete manieren. De vier onderling verbonden centrale thema’s ‘breuken in verbinding’, ‘meerstemmigheid in levensbeschouwing’, ‘morele gevoeligheid’ en ‘bronnen van houvast en hoop’ tonen hoe kinderen omgaan met existentiële vragen, verlieservaringen en de zoektocht naar betekenis. De bevindingen benadrukken het belang van een biopsychosociaalspiritueel model in de sociaalpediatrische zorg. Dit onderzoek biedt daarbij inzicht in hoe spiritualiteit binnen de kindzorg beter herkend, besproken en begeleid kan worden.

spiritualiteit, kinderen, kinderziekenhuis, spirituele zorg, sociaalpediatrische zorg

Professionaliteit van geestelijke verzorging in verandering: De rol van levensbeschouwing in opleidingen, teams en zorgpraktijken

Wierstra, I.R.

91-98

NL

De professionaliteit van geestelijke verzorging in de gezondheidszorg in Nederland heeft de afgelopen decennia ingrijpende veranderingen ondergaan door secularisering, pluralisering en toenemende professionalisering in de zorg. Terwijl geestelijke verzorging traditioneel geworteld was in christelijke pastorale zorg en gelegitimeerd werd via institutionele religieuze zending, is deze levensbeschouwelijke basis minder vanzelfsprekend geworden. Dit onderzoek verkent de relatie tussen levensbeschouwing en de professionaliteit van geestelijk verzorgers in de seculiere en plurale context van de Nederlandse gezondheidszorg. Door middel van een kwalitatief onderzoeksdesign wordt deze relatie onderzocht op drie niveaus van het beroep: discoursen in de opleidingen tot geestelijk verzorger (macroniveau), teams van geestelijk verzorgers (mesoniveau) en individuele zorgpraktijken (microniveau). De bevindingen laten zien dat levensbeschouwing centraal blijft staan in de professionaliteit van geestelijke verzorging, maar ook een betwist domein vormt. In plaats van te verdwijnen, wordt de rol ervan voortdurend opnieuw vormgegeven in verschillende contexten. Het onderzoek levert een empirische bijdrage aan conceptualisaties van professionaliteit door te wijzen op het concept van dialogische professionaliteit, waarin diversiteit en ambiguïteit worden omarmd. Daarnaast biedt het praktische inzichten en suggesties voor opleidingen, teams van geestelijk verzorgers en individuele geestelijk verzorgers en hun zorgpraktijken.

levensbeschouwing, professionaliteit, geestelijke verzorging, gezondheidszorg

Yoga in de psychiatrie: Tijd voor een kritische beschouwing

Van Dijl, T.

99-103

NL

Yoga krijgt de afgelopen decennia steeds meer aandacht, ook binnen de geestelijke gezondheidszorg. Het aantal beoefenaars, wetenschappelijke publicaties en de economische omvang van de yoga-industrie zijn sterk toegenomen. Hoewel yoga vaak wordt gepresenteerd als ontspannende en gezondheidsbevorderende interventie, zijn er verschillende redenen voor kritische reflectie. Yoga heeft haar oorsprong in het hindoeïsme en is ondanks gedeeltelijke secularisatie niet volledig losgekomen van religieuze concepten en symboliek, wat spanning kan geven bij mensen met andere levensovertuigingen. Daarnaast is de wetenschappelijke onderbouwing beperkt: veel studies kennen methodologische tekortkomingen en overtuigend bewijs voor vermindering van psychopathologie ontbreekt. Er is wel enige evidentie voor beter fysiek functioneren en voor een verbeterde kwaliteit van leven bij ouderen. Ook zijn beoefenaars en deelnemers aan onderzoek weinig divers, waardoor generaliseerbaarheid beperkt is. Hoewel yoga overwegend veilig lijkt, komen negatieve ervaringen regelmatig voor, variërend van lichamelijke klachten tot psychische ontregeling. Open minded, maar kritische verdere evaluatie van yoga lijkt daarom wenselijk.

yoga, geestelijke gezondheidszorg, hindoeïsme, evidence-based practice, adverse effects, complementaire therapie

Column: Hoop in een ogen-blik

Hijweege, N.

105

NL

In de voorbereiding op een lezing over hoop, stuitte ik op een uitspraak over het niet verlaten van de lijdende medemens en de hoop die die blijvende menselijke verbondenheid creëert. De zin raakte me. Hij verwoordt de kern van de ondersteuning die de vrijwilligers, die ik begeleid, bieden. Tevens roept het een zin uit een lied van Oosterhuis in me wakker: ‘laat niet verloren gaan, één mensenkind.’

Uit de Kunst: Messiaens vogels - schepping en herschepping

Reitsma, O.

106-108

NL

De muziek van de Franse, Rooms-katholieke avantgardecomponist Olivier Messiaen (1908-1992) bestaat uit een aantal duidelijk te onderscheiden basiselementen, zoals gregoriaanse gezangen, kleurakkoorden, niet-omkeerbare – palindromische – ritmische patronen, en vogelgezang, die in zijn latere werk als de losse stukjes van een mozaïek in elkaar passen om samen een overweldigende muzikale ervaring te bewerkstelligen. In zijn beroemd geworden lezing Conférence de Notre Dame (1977) geeft hij een hiërarchie van muziek aan, waarbij hij het gregoriaans beschouwt als enige ware vorm van liturgische muziek. Echter, vogelgezang – hij noemde zich naast componist ook ornitholoog – is bij uitstek expressief van Gods schepping. De vergelijking tussen het gregoriaans en de vogelzang trekt hij ver door: beide bestaan uit vaste melodische formules, waaraan men niet het individuele gezang of de individuele vogel herkent, maar het typische van de soort – de gregoriaanse sequens of de melodieformule van de vogelsoort. De vergelijking tussen gregoriaans en vogelgezang reikt echter verder dan die uiterlijke overeenkomst.

Contemplatief: Tegen zwaarmoedigheid

Verhagen, P.J.

109-110

NL

Ik las in een boekje getiteld 'Trost' van de van oorsprong Zwitserse theoloog Rudolf Bohren (1920-2010) een preek ‘tegen zwaarmoedigheid’ (Bohren, 1981). Ik was vooral benieuwd hoe de prediker dat heeft aangepakt. Ik vind het vooral verrassend en origineel. Zonder veel commentaar geef ik hier (te kort) de gang en de inhoud van de preek weer.

Boekbespreking: Luisterhouding en zingeving

Ouwehand, E.

111-112

NL

Bespreking van het boek: Hijweege, N., & Smeets, W. (Red.) (2024). Luisteren met ruimte: Thema’s in de zingevingscommunicatie. Kampen: Van Warven.